يک نوازنده احساس ، درد ، غم و شادي خود را مي تواند به خوبي با ني درميان بگذارد سازي که از نظر من متعلق به جهان مادي نيست و اين را نوازندگان ني بخوبي ميدانند که ني سازي است در عين سادگي مي تواند دل ها را به هم پيوند دهد غم و شادي ها را با عرفان و عشق و محبت درآميزد. ني سازي است که وقتي در سالن هاي کوچک و بزرگ کشورهاي شرقي و غربي نواخته مي شود مي توانند هر شخص و شخصيتي را تحت تاثير عرفان ذاتي و وجودي خود در آورد. ني بهترين انتخاب بيان معنويات مثنوي مولانا مي باشد.
ني قديمي ترين ساز بادي ايران است که در ايران از انواع مختلف آن استفاده مي شود.از سازهاي بادي متداول ايران مي توان به:
کرنا (کرناي خراساني و فارس) - سرنا (کوتاه , متوسط و بلند) - ني انبان - بالابان و شمشال نام برد که همگي از خانواده ني مي باشند.
اما نوعي از ني که کاملترين اين گونه ها مي باشد و در موسيقي سنتي ايران به ثبت رسيده و براي آن نت نوشته شده و همچنين از نظر جهاني بعنوان ني ايراني معرفي و ثبت شده ني هفت بند مي باشد که از نظر حس و قدرت و وسعت صدا در تمامي ساز هاي بادي همنوع خود بي نظير است.
در موسيقي ايراني هرگاه اسمي از ني برده مي شود منظور همان ني هفت بند است.
از سختي هاي يادگيري ني نوازي درآوردن صداي ني و رسيدن به يک صداي صاف و مطلوب است که سال ها نياز به تمرين مکرر دارد.
ني داراي 6 سوراخ مي باشد که 5 تاي آن جلو و يکي در پشت ني مي باشد.
همانطور که ميدانيد در موسيقي ما هفت صدا يا نت داريم که شامل (دو- ر- مي - فا - سل - لا - سي ) مي باشد که بسته به وسعت صداي ساز هاي مختلف اين هفت نت تکرار مي شوند و در امتداد يکديگر قرار مي گيرند.
مي توان گفت که ني يک ساز ساده يا يک ساز پيچيده است. از نظر ساختمان داراي ساختار بسيار ساده همراه با پيچيدگي خاصي است . ني بطور کلي داراي 6 نوع صدا است که نوازندگان از سه صداي معروف آن بشدت استفاده مي کنند.
که اين 6 نوع صدا در دو گروه صداي بم و زير جاي دارند:
صداي بم آن شامل : بم زنبوري - بم نرم (شبيه قره ني يا کلارينت ) - و بم ترکيبي (ترکيبي از بم و اوج به شکل همزمان که در موسيقي محلي کاربرد دارد)
صداي زير آن شامل : اوج - غيث - پس غيث (ذيل)
که از صداهاي بم (زنبوري) - اوج و غيث استفاده فراواني مي شود.
از بم ترکيبي معمولا در موسيقي سنتي استفاده نمي شود اما نوازندگاني در کارهاي تکنوازي ( نه گروه نوازي) مانند استاد محمد موسوي از اين صدا استفاده کرده است.
وسعت صداي ني بيش از دو و نيم اکتاو معادل (19 نت) است که اگر بخواهيم به شکل صداي پيوسته اجرا کنيم از نت دو درصداي بم نرم شروع مي شود و در نت سل در صداي ذيل ( يا همان پس غيث) به پايان ميرسد.
صداي بم (يا همان بم زنبوري) نيز از نت "دو" آغاز و در "لا "ختم مي شوند. اما نوازندگان حرفه اي مي توانند با همان سوراخ نت لا صداي سي را نيز توليد کنند.
ني قادر به توليد کليه پرده ها -نيم پرده و ربع پرده ها مي باشند.
قبلا براي ني نت خاصي نوشته نشده بود و استادان ني آن را از طريق کتاب و نت هاي ساز ويولن به هنر جويان آموزش مي دادند که (هنوز هم استفاده مي شوند) در اين حالت دست بسته ي ني نت "ر" مي شود. اما اخيرا براي ني نت جداگانه اي نوشته شده که دست بسته نت "دو" فرض شده است و ما هم بر همين روال پيش خواهيم رفت.
 صداي بم ني : از نت دو شروع (دست بسته) و نت لا پايان ( دست باز).
 صداي اوج ني : دقيقا معادل صداي بم با اين تفاوت که يک اکتاو (هشتم درست) با صداي بم اختلاف دارد.
 صداي غيث : از نت "سل" شروع (دست بسته) و به نت "مي" (دست باز) ختم مي شود.
نت هاي سل و لا در صداي اوج و غيث هردو يکي هستند که امکان اجراي تحرير و تکيه روي اين نت ها را فراهم مي کند.
صداي پس غيث (صداي پنجم يا ذيل): از نت دو ( دست بسته) شروع و تا سل ادامه مي يابد.
معمولا امکان اجراي صداي پس غيث به شکل دست باز وجود ندارد و حتي در ني هاي کوتاه نيز نوازندگان قادر به اجراي نت سل در صداي پس غيث به طور واضع نمي باشند . نت هاي دو - ر - ومي در صداي غيث و پس غيث يکي هستند و نوازندگان در صورتي به صداي پس غيث رجوع مي کنند که بخواهند نت "فا" (يا احيانا سل) را اجرا کنند. معمولا نوازندگان غير حرفه اي در هنگام اجرا ريسک رفتن به صداي پس غيث را نمي کنند و از معادل آن در صداي اوج استفاده ميکنند .
صداي پس غيث دقيقا يک اکتاو از صداي اوج زيرتر است.
در گروه نوازي ,نوازنده بايد کوک هاي مختلفي (اندازه هاي مختلف ) از ساز ني را در اختيار داشته باشد تا بتواند در شرايط گروه , ني مناسب را انتخاب کند.
با توجه به گام کروماتيک مي توانيم 13 کوک مختلف ني داشته باشيم که شامل ني هاي (به ترتيب از ني بلند به کوتاه) :
دو- دو ديز- ر- مي بمل - مي - فا - فا ديز - سل - سل ديز - لا - سي بمل - سي - دو(کوتاه)
در ني هاي بالا ني "سل" دقيقا معادل دياپازون است و وقتي مي گوييم دست بسته ني نت "دو" مي دهد منظور ما همان ني دياپازون است. با اين وجود براي مثال دست بسته يک ني لا کوک صداي "ر" مي دهد و الي آخر...
ني دو بلند دقيقا يک اکتاو از ني دو کوتاه بم تر است. يعني صداهاي اوج در ني دو کوتاه و پس غيث در ني دو بلند دقيقا يکي است.
وقتي براي مثال مي گوييم ني "ر" کوک مفهوم بدين شکل است که اين ني مي توانند نت هاي "ر" همه ي کوک ها را اجرا کند.براي مثال نت "ر" در ني دو کوک معادل نت "دو" در ني "ر" کوک است .نت "ر" در ني "فا" کوک معادل نت "فا" ني "ر" کوک و الي ... مي باشد.
با هرکدام از ني ها مي توان يک دستگاه را از 13 جايگاه اجرا کرد. اما اين کار بسيار مشکل است و معمولا با يک ني يک دستگاه را از دو يا سه جايگاه اجرا مي کنند.
براي مثال مي توان ماهور دو و ماهر فا را با ني سل کوک به راحتي اجرا کرد.جهت اجراي ماهور "ر" از ني لا کوک استفاده مي کنيم.
مي توان با ني سل کوک ماهور سل را اجرا کرد اما اين کار با ني لا کوک راحتتر است.
اين بحث را ادامه نمي دهم انشالاه در مقالات بعدي بشکل تخصصي به موضوع مي پردازيم.
ني نوازي داراي سبک و مکتب هاي گوناگوني است که تفاوت عمده اي با يکديگر دارند.از مکاتب مختلف مي توان مکتب اصفهان , تهران و تبريز نام برد.
از ني نوازان نسل پيش مي توان نايب اسدالله را نام برد و همچنين شاگردش مهدي نوايي .
از ني نوازان عصر حاظر نيز مي توان استاد حسن کسايي را نام برد که کمک ويژه اي به موسيقي ايراني کردند.در واقع از استاد کسايي ني قدرت تازه اي به خود گرفت و حرفي براي گفتن داشت که الآن پيشرفته ترين اتود هايي که براي ويلن يا سنگين ترين تحرير هاي آوازي و سازي و ريز ها در ني قابل اجرا است و روز به روز قدرت نهفته در اين ساز شکوفا مي شود و الآن به جرئت مي توان گفت که ني قابليت اجرا هر نغمه اي که در ذهن بشريت تصور شود را داراست چه در تک نوازي - دو يا سه نوازي و يا گروه نوازي يا اکستر هاي بزرگ نظير ارکستر سمفونيک

از استادان و نوازندگان حال حاظر مي توان به حسن ناهيد - محمدعلي کياني نژاد - محمد موسوي - جمشيد عندليبي - عبدلنقي افشارنيا - بهزاد فروهري و ... نام برد