دانستنيهاي استان کردستان

استان کردستان از شمال به استانهاي آذربائيجان غربي و زنجان و از مشرق به استان همدان و بخش ديگري از استان زنجان ، از جنوب به استان کرمانشاه و از مغرب به کشور عراق محدود است .

محيط طبيعي ( موقعيت و وسعت ) :
استان کردستان با مساحتي حدود 235 ،28 کيلومتر مربع در غرب ايران ، در مجاور خاک عراق بين 34 درجه و 44 دقيقه تا 36 درجه و 30 دقيقه عرضي شمالي و 42 درجه و 31 دقيقه تا 48 درجه و 16 دقيقه طولي شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار دارد .
استان کردستان از شمال به استانهاي آذربائيجان غربي و زنجان و از مشرق به استان همدان و بخش ديگري از استان زنجان ، از جنوب به استان کرمانشاه و از مغرب به کشور عراق محدود است . مرکز استان کردستان شهر سنندج است .و از شهرهاي مهم آن مي توان از سقز ، قروه ، بيجار ، مريوان ، بانه ، ديواندره و کامياران نام برد .
آب و هوا :
کردستان تحت دو عامل بارز خشکي تابستان و سرماي زمستاني کوهستان قرار دارد . بخش وسيعي از استان در شرايط آب و هوائي کوهستاني سرد و مديترانه اي با باران بهاره قرار دارد . آب و هواي کردستان در تجزيه خاک ، رويش گياه ، گسترش علف زار ، شرايط مساعد توسعه ديم زار ، مناطق مناسب و معيشت شباني و گله داري و گسترش جنگل و باغ داري نقشي تعيين کننده دارد .
پيشينه تاريخي :
استان کردستان بخشي از سرزميني است که تحت حکومت مادها اداره مي شد . حدود تاريخي سرزمينهاي تابع دولت ماد از شمال با اورارتو ، از غرب با آشور و از جنوب غربي و جنوب با ايلام و سومر ( بابل و آکاد ) محدود بود .
بسياري از مورخين معتقدند : نخستين اقامتگاه اقوام آريائي در مناطق شرق و غرب درياچه اروميه بود ، گروهي در منطقه شرق مستقر شدند و نام سرزمين (آماداي ) بر آن نهادند و گروهي در غرب درياچه اروميه ساکن شدند و آن سرزمين را پارسوا ( پارسوما ) ناميدند . گروه نخستين ، دولت ماد را پديد آورد و گروه دوم پادشاهي نيرومند هخامنشي را ايجاد کرد .
نژاد:
کردها يکي از شعبه هاي مشهور نژاد آريائي هستند که از حدود دو هزار سال پيش از ميلاد مسيح به شمال غربي و شرقي درياي اروميه مهاجرت نموده اند و محققان در آريايي بودن آنها شکي ندارند . بنا به نوشته مينورسکي طوايف کرد از شرق ايران به سوي غرب ( کردستان ) کوچ کرده و در آنجا مسکن گزيده اند و اسم بوميان نخستين را پاره اي
(کارداکا ) در حوالي درياچه وان و مجاور طوايف ( سو ) دانسته اند و دسته ديگر آنان را ( کوردويين ) گفته اند که همه بر مبناي کارداکا شکل گرفته و فرقي بين دو واژه کورد و کارد نيست .
زبان :
مردم کردستان به زبان کردي سخن مي گويند . کردي زباني است که در ايران ، عراق ، ترکيه ، قفقاز و سوريه به آن صحبت مي کنند و از شاخه گويش هاي غربي زبانهاي ايراني محسوب ميشود . گويشهاي ايراني غربي به دو گروه شمالي و جنوبي تقسيم شده اند که فارسي نوين و پهلوي ساساني جزوه گروه جنوبي و پهلوي اشکاني و کردي در گروه شمالي آن قرار دارند .
مذهب :
دين کردها چه قبل از اسلام و چه در دوره اسلامي با دين ساير اقوام ايراني مشترک بوده و هست . امروزه دين رسمي کردها اسلام است و بيشتر مردم تابع و پيرو عقيده اجتهاد امام محمد شافعي و بقيه نيز پيرو مذهب شيعه هستند . شمار اندکي نيز مذاهب حنفي ، مالکي يا حنبلي را اختيار نموده اند و برخي ديگر زير پوشش بدعت هاي ديني يا نامهاي اهل حق ، يزيدي ، صارمي شبک ، بجوران و کاکي و با حفظ آداب و مناسک و معتقدات دين کهن ايران باستان زردشتي همچنان به حياط ديني خود با التقاطي از اسلام ادامه مي دهند .
آثار تاريخي :
مساجد : مسجد اويهنگ ، مسجد جامع تورجان ، مسجد خسروآباد گروس ، مسجد خورشيد لقا خانم ، مسجد دارالاحسان ، مسجد دارالامان ، مسجد دومناره ، مسجد رشيد قلعه بيگي ، مسجد و تکيه عبدالله بيگ ، مسجد قوله ، مسجد ملا احمد قيامتي ، مسجد ميرزا فرج الله ، مسجد و قرآن نگل ، مسجد وزير ، مسجد وکيل
امامزاده ها : بقعه باباگرگر ، پير عمر ، پير محمد ، طاقه گوره ، عقيل ، هاجره خاتون
مقابر بزرگان : بقعه پير خضر ، شرف الملک ، شيخ محمد باقر ، شيداي نازار ، شيخ نجم الدين
بازار : بازار قديمي سنندج ، سر تپوله سنندج ، بيجار ، بازار قديمي سقز
حمام ها : پاشاخان ، حسن آباد ، حمام خان ، خدري ، شجاع لشکر ، حمام شيشه ، صلاحي ، عبدالخالق ، عمارت آصف ، عمارت مشير ديوان ، عمارت ملا لطف الله شيخ الاسلام ، عمارت وکيل ، قصلان ، منزل معمار باشي ، وکيل الملک
پل ها : پل شيخ ( قليچيان ) ، صلوات آباد ، فرهاد آباد ، قجور ، قشلاق ، گاران
برجها و کاروانسراها : برج اشقون بابا ، اوچ گنبد خان ، برج ينگي ارخ ، کاروانسراي بانه ، کاروانسراي سقز
بافتهاي قديمي شهري و روستائي : اورامان ، پالنگان ، بافت قديمي شهر حسن آباد ياسکوند ، خسرو آباد گروس ، روستاي درکي ، بافت قديمي شهر سقز ، بافت قديمي شهر سنندج ، روستاي صلوات آباد ، روستاي نگل
خانه هاي تاريخي : عمارت آصف ديوان ، عمارت و باغ آيت الله مردوخ ، خانه آيت الله شيخ محمد مردوخ کردستاني ، عمارت احمد زاده ، عمارت امجد الاشراف ، سرهمگ آزموده اردلان ، شيخ محمد باقر غياثي ، خانه گله داري ، خانه مجتهدي ، مشير ديوان ، خانه معمار باشي ، عمارت ملا لطف الله شيخ الاسلام ، ملک التجار ، وکيل الملک
قلعه ها : پالنگان ، چنگيز قلعه ، قلعه حسن آباد ، قلعه سنندج ، قم چقاي ، قلعه مريوان
باغ ها : باغ اميريه ، باغ امانيه ، چهارباغ ها ، چهار باغ خسروآباد
ساير آثار : نقش برجسته و سنگ نبشته اورامان ، نقش برجسته آبيدر ، آثار صخره اي فرهاد تاش وينسار ، بنچاق اورامان